← Tüm içgörüler
EU AI Act · Madde 50

EU AI Act Madde 50: şeffaflık kuralları, Uygulama Kuralları ve 2 Aralık son tarihi

Madde 50, 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor. Piyasada zaten olan üretken AI sistemlerinin çıktılarını işaretlemek için 2 Aralık 2026'ya kadar süresi var.

LMXAI · Leiden, NL · Yayın · Güncelleme

Özet

EU AI Act'in 50. maddesi şeffaflık görevleri koyar: insanlara bir AI sistemiyle etkileşimde olduklarını söylemek, üretilen veya manipüle edilen içeriği makinece okunabilir biçimde işaretlemek, deepfake'leri bildirmek ve kamu yararına bazı metinleri etiketlemek. Bu makale her görevi ürün diliyle açıklar, Haziran 2026'da yayımlanan nihai Uygulama Kuralları'nın sağlayıcılardan ve kullanıcı kuruluşlardan ne istediğini özetler ve AI Omnibus'un piyasada zaten olan sistemlere tanıdığı, 2 Aralık 2026'da biten geçiş süresini anlatır. Filigran ve tespit üzerine araştırmaları değerlendirir; bir ürün kontrol listesi ve sık sorulan soruların yanıtlarıyla biter.

Anahtar kelimeler AI Act Madde 50 · Article 50 AI Act · şeffaflık · Uygulama Kuralları · yapay zeka filigran · C2PA · deepfake · AI etiketi

İçindekiler

  1. Giriş
  2. Önemli tarihler
  3. Arka plan ve ilgili çalışmalar
  4. Kim ne yapmalı
  5. Kullanıcılara AI ile etkileşimde olduklarını söyleyin
  6. Üretilen içeriği işaretleyin: Uygulama Kuralları ne istiyor
  7. Deepfake'ler görünür bildirim ister
  8. Kamu yararına metin için özel bir kural var
  9. 2 Aralık 2026 son tarihi
  10. Ürün kontrol listesi
  11. Mimariye etkisi
  12. Sıkça sorulan sorular
  13. İlgili okumalar
01

Giriş

EU AI Act'in 50. maddesi artık gelecekteki bir gereklilik değil. Şeffaflık yükümlülükleri 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor[1].

Metin kabul edildiğinden beri iki şey değişti. Avrupa Komisyonu Haziran 2026'da nihai AI ile üretilen içeriğin şeffaflığına dair Uygulama Kuralları'nı (Code of Practice) yayımladı; bu belge "makinece okunabilir ve tespit edilebilir" ifadesini somut tekniklere çeviriyor[2]. 27 Temmuz 2026'dan beri yürürlükte olan AI Omnibus ise üretken sistemleri zaten piyasada olan sağlayıcılara, çıktılarını işaretlemek için 2 Aralık 2026'ya kadar süre verdi[3].

Ürün ekipleri için bu bir altbilgi uyarısı değil; arayüz, metadata ve içerik hattı (pipeline) meselesi.

02

Önemli tarihler

Tarih Ne uygulanıyor
2 Ağustos 2026 Madde 50 uygulanıyor: AI ile etkileşimi bildirme, üretilen içeriği işaretleme, deepfake'leri ve kamu yararına metni bildirme. Bu tarihten itibaren piyasaya çıkan üretken sistemler çıktılarını ilk günden işaretler.
Haziran 2026 AI ile üretilen içeriğin şeffaflığına dair nihai Uygulama Kuralları yayımlandı; gönüllü, imzaya açık.
27 Temmuz 2026 AI Omnibus (Tüzük (AB) 2026/1744) yürürlükte.
2 Aralık 2026 Üretken sistemlerini 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sürmüş sağlayıcılar için Madde 50(2) işaretleme yükümlülüğündeki geçiş süresinin sonu.
2 Şubat 2027 Uygulama Kuralları'na göre filigran tespiti sağlayıcılar arasında birlikte çalışabilir olmalı.

2 Ağustos 2026'dan önce üretilip yayımlanan içeriğin geriye dönük olarak işaretlenmesi gerekmiyor[2].

03

Arka plan ve ilgili çalışmalar

Tüzüğün 50. maddesi, insanlarla etkileşen veya içerik üreten sistemlere şeffaflık görevleri koyar[1]. "Tespit edilebilir" ifadesinin arkasındaki teknik soru literatürde hâlâ açık. Bir filigran, kaliteye ihmal edilebilir etkiyle üretilen metne gömülebilir ve modele erişim olmadan kısa bir token dizisinden tespit edilebilir[4]; bu tür bir metin filigranı artık çok düşük ek gecikmeyle üretimde çalışıyor[5]. Görüntülerde filigran, bir difüzyon modelinin kod çözücüsüne (decoder) yerleştirilebilir; böylece üretilen her görüntü onu taşır[6].

Aynı literatür sınırları da gösteriyor. Tekrarlanan yeniden yazma (paraphrasing), filigran tabanlı olanlar dahil pek çok metin dedektörünün tespit oranını belirgin biçimde düşürüyor[7]; piksel düzeyindeki görünmez görüntü filigranları ise görüntüyü yeniden üreterek silinebiliyor[8]. Uygulama Kuralları bu yüzden birden fazla teknik istiyor; işaretleme de bu yüzden sonradan tespite değil, üretim hattına ait.

Hukuk literatürü sorumluluk konusunda bir nokta ekliyor: yükümlülükler değer zincirindeki aktörlere göre ayarlanmalı; geliştiriciler, kullanıcı kuruluşlar, profesyonel ve profesyonel olmayan kullanıcılar ve çıktının alıcıları ayrılmalı[9]. Madde 50 tam olarak bunu yapıyor; bu yüzden ilk soru her zaman "biz sağlayıcı mıyız, kullanıcı kuruluş mu?" olmalı.

04

Kim ne yapmalı

Fıkra Kim Yükümlülük
50(1) İnsanlarla etkileşen AI sistemlerinin sağlayıcıları Bağlamdan açık değilse, insanların AI ile etkileşimde olduğunu bilecekleri şekilde sistemi tasarlamak.
50(2) Ses, görüntü, video veya metin üreten sistemlerin sağlayıcıları Çıktıyı, AI ile üretildiği veya manipüle edildiği tespit edilebilecek şekilde makinece okunabilir biçimde işaretlemek.
50(3) Duygu tanıma veya biyometrik sınıflandırma kullanan kuruluşlar Sisteme maruz kalan kişileri bilgilendirmek.
50(4) Deepfake veya kamu yararına AI metni yayımlayan kuruluşlar İçeriğin yapay olarak üretildiğini veya manipüle edildiğini bildirmek.
50(5) Yukarıdakilerin hepsi Bilgiyi açık biçimde, en geç ilk etkileşimde veya ilk maruz kalmada vermek.

Genel amaçlı bir model üzerine sohbet botu kurup kendi sitesine koyan bir şirket, 50(1) için genellikle o botun sağlayıcısı, onunla yayımladıkları için de 50(4) kapsamında kullanıcı kuruluşudur. Yükümlülükler üst üste biner.

05

Kullanıcılara AI ile etkileşimde olduklarını söyleyin

İnsanlarla doğrudan etkileşmek üzere tasarlanmış AI sistemlerinin sağlayıcıları, bağlamdan açık değilse, kullanıcıların AI ile etkileşimde olduklarını bilecekleri şekilde sistemi tasarlamalıdır[1].

Sohbet botları ve ajan arayüzleri için en güvenli yol, markaya veya kullanıcının varsayımına güvenmek yerine üründe açık bir bildirimdir:

  • görünür bir "AI asistanı" veya benzeri etiket;
  • yanıtların bir AI sistemi tarafından üretildiğini anlatan karşılama metni;
  • kullanıcının makul olarak bir insanla konuştuğunu sanabileceği sesli veya yazılı görüşmelerin başında bildirim.
06

Üretilen içeriği işaretleyin: Uygulama Kuralları ne istiyor

Üretken AI sistemlerinin sağlayıcıları, çıktılarını AI ile üretilmiş veya manipüle edilmiş olarak makinece okunabilir ve tespit edilebilir kılmalıdır[1]. Nihai Uygulama Kuralları bunun nasıl yapılacağını anlatıyor[2]:

  • En az iki işaretleme tekniği; örneğin imzalı, değiştirilemez metadata ile görünmez bir filigran birlikte. Metadata taşıyamayan serbest metin için tek teknik yeterli.
  • Kısa metin filigrandan muaf: yaklaşık 200 token'ın altındaki metin; Kurallar, filigranlar geliştikçe bu eşiğin düşebileceğini söylüyor.
  • Bir tespit mekanizması; ilke olarak ücretsiz, düzenleyiciler, medya, doğruluk kontrolcüleri ve araştırmacılar için serbest erişimli.
  • Birlikte çalışabilir filigran tespiti; sağlayıcılar arasında, en geç 2 Şubat 2027'ye kadar.
  • Silmeye izin yok: sağlayıcılar, kullanıcıların metadata'yı silmesini yasaklamalı.

Uygulama Kuralları gönüllü; uyguladığı yükümlülük ise değil. İmzalamak, işaretleme yaklaşımınızın üzerinde uzlaşılmış teknik düzeyi izlediğini göstermenin pratik bir yolu. C2PA manifestleriyle filigranların nasıl birlikte çalıştığını Madde 50 için C2PA ve yapay zeka filigranı yazısında anlatıyoruz.

07

Deepfake'ler görünür bildirim ister

Gerçek kişilere, nesnelere, yerlere veya olaylara benzeyen görüntü, ses veya video içeriğini AI ile üreten ya da manipüle eden kuruluşlar, içeriğin yapay olarak üretildiğini veya manipüle edildiğini bildirmelidir[1].

Uygulama Kuralları iyi bir etiketin nasıl olması gerektiğini anlatıyor[2]: etkileşim gerektirmeden hemen tanınır, yeterince uzun görünür, mümkünse içeriğin içine yerleştirilmiş ve ilk maruz kalmada fark edilebilir. Kurallar üç AB ikonu içeriyor: tamamen AI ile üretilmiş, AI ile değiştirilmiş ve etkileşimli ikinci katmanı olan temel ikon. Görsel kanal olmadığında, örneğin yalnızca seste, sesli bir uyarı gerekiyor.

Bilgiyi yalnızca metadata'ya gizlemek, kullanıcıya dönük bildirimle aynı şey değil. İşaretleme (50(2)) ve etiketleme (50(4)) iki ayrı yükümlülük ve çoğu zaman iki ayrı şirkete düşüyor.

08

Kamu yararına metin için özel bir kural var

Kamuoyunu kamu yararını ilgilendiren konularda bilgilendirmek için yayımlanan, AI ile üretilmiş veya manipüle edilmiş metin, insan incelemesinden veya editoryal denetimden geçmediyse ve biri editoryal sorumluluğu taşımıyorsa bildirilmelidir[1]. Komisyonun Madde 50 kılavuzuna göre yazım denetimi veya üstünkörü bir onay editoryal inceleme sayılmıyor; Uygulama Kuralları da inceleme sürecinin belgelenmesini bekliyor[2].

Pratik bir kontrol, kamuya açık her içerik için şunları kaydetmek:

  • AI ile mi üretildi;
  • AI ile esaslı biçimde değiştirildi mi;
  • kim, ne zaman inceledi;
  • hangi editoryal sorumlu onayladı.

Bu, sonradan denetlenebilecek bir kanıt üretir.

09

2 Aralık 2026 son tarihi

AI Omnibus dört aylık geçiş süresini yalnızca Madde 50(2)'deki işaretleme yükümlülüğü için ve yalnızca üretken sistemlerini 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sürmüş sağlayıcılara tanıdı[3]. Bu sağlayıcılar çıktılarını 2 Aralık 2026'ya kadar işaretlemeli. Madde 50'nin geri kalanı zaten uygulanıyor: AI ile etkileşimi bildirme, deepfake etiketleri ve kamu yararına metin kuralı ertelenmedi. 2 Ağustos 2026'dan itibaren piyasaya çıkan sistemlere hiç geçiş süresi tanınmadı.

Aynı tarih yeni yasaklar da getiriyor: 2 Aralık 2026'dan itibaren rıza dışı mahrem içerik veya çocuk istismarı materyali üreten AI sistemleri yasak[3]. Üretken bir görüntü veya video ürünü için işaretleme işi ile güvenlik işi aynı sprint'e düşüyor.

Altı hafta kala, zaten üretimde çalışan bir sistem için gerçekçi plan şu: iki işaretleme katmanını seçin, üretim yoluna yerleştirin, kullanıcılarınızın gerçekten kullandığı dışa aktarma yollarında bu katmanların korunup korunmadığını test edin, bir dedektör yayımlayın veya ona yönlendirin, hepsini belgeleyin.

10

Ürün kontrol listesi

  1. Her AI özelliği için sağlayıcı mısınız, kullanıcı kuruluş mu, yoksa ikisi birden mi?
  2. AI ile etkileşim arayüzde, ilk etkileşimde açıkça bildiriliyor mu?
  3. Üretilen çıktı iki teknikle (serbest metinde tek teknikle), kısa metin eşiğinin üzerinde işaretleniyor mu?
  4. İşaretler dışa aktarmadan, yeniden kodlamadan ve içeriğinizin gittiği platformlardan sağ çıkıyor mu?
  5. Bir tespit mekanizması var mı ve üçüncü taraflar kullanabiliyor mu?
  6. Deepfake etiketleri ilk maruz kalmada görünüyor mu; ekran olmayan yerde sesli uyarı var mı?
  7. Kamu yararına metin için belgelenmiş bir insan incelemesi ve editoryal sorumluluk süreci var mı?
  8. Şeffaflık kararları sistem sürümüyle birlikte kaydediliyor mu; bir denetimde veya şikâyette gösterebilir misiniz?
11

Mimariye etkisi

Madde 50 bir altbilgideki hukuki metinle karşılanmamalı. Kalıcı bir uygulama; ürün, mühendislik ve yönetişim kontrollerinin birlikte çalışmasını gerektirir.

LMXAI şeffaflığı teslimat hattının parçası olarak ele alır: arayüzdeki bildirim, köken (provenance) manifestleri, filigranlar, denetim kayıtları ve inceleme durumları sistem özellikleridir. Böylece uyum, ürünün gerçek davranışına yakın kalır; bir LLM Production Check de tam olarak bunu inceler.

12

Sıkça sorulan sorular

AI Act Madde 50 ne zaman uygulanıyor?

2 Ağustos 2026'dan beri. Tek istisna, o tarihten önce piyasada olan üretken sistemler için Madde 50(2)'deki işaretleme yükümlülüğü; AI Omnibus'a göre onların 2 Aralık 2026'ya kadar süresi var.

2 Aralık 2026 geçiş süresi sohbet botu bildirimini veya deepfake etiketlerini de kapsıyor mu?

Hayır. Yalnızca 2 Ağustos 2026'dan önce piyasaya sürülmüş üretken sistemlerin sağlayıcılarının çıktıyı makinece okunabilir biçimde işaretlemesini kapsıyor. AI ile etkileşimi bildirme, deepfake etiketleri ve kamu yararına metin kuralı 2 Ağustos 2026'dan beri uygulanıyor.

Uygulama Kuralları zorunlu mu?

Hayır, gönüllü. Madde 50'deki yükümlülükler zorunlu; Uygulama Kuralları bunların nasıl karşılanacağını anlatıyor. İmzalamak, işaretleme ve etiketleme yaklaşımınızın üzerinde uzlaşılmış teknik düzeyi izlediğini göstermenin pratik bir yolu.

Hem metadata hem filigran gerekiyor mu?

Uygulama Kuralları'na göre görüntü, ses ve videoda evet: imzalı metadata ve görünmez filigran gibi en az iki teknik. Metadata taşıyamayan serbest metin tek teknikle yetinebilir; yaklaşık 200 token'ın altındaki metin filigrandan muaf.

Modeli yalnızca API ile kullanıyoruz. Madde 50(2) kapsamında sağlayıcı mıyız?

Ürününüz içerik üretiyor ve bunu kendi adınızla kullanıcılara sunuyorsa, model başkasından gelse bile büyük ihtimalle 50(2) için o sistemin sağlayıcısısınız. Model sağlayıcısının zaten neyi işaretlediğine bakın ve kendi hattınızın ihtiyacını ekleyin; örneğin kendi sertifikanızla imzalanmış bir manifest.

Birincil kaynaklar

13

İlgili okumalar

Kaynakça

  1. European Parliament and Council of the European Union (2024). Regulation (EU) 2024/1689 laying down harmonised rules on artificial intelligence (Artificial Intelligence Act). Official Journal of the European Union, L series, 12 July 2024. eur-lex.europa.eu/eli/reg/2024/1689/oj/eng
  2. European Commission (2026). Code of Practice on Transparency of AI-generated Content. European Commission, Shaping Europe's digital future. digital-strategy.ec.europa.eu/en/faqs/signing-code-practice-transparency-ai-generated-content
  3. European Parliament and Council of the European Union (2026). Regulation (EU) 2026/1744 of 8 July 2026 amending Regulation (EU) 2024/1689 (Digital Omnibus on AI). Official Journal of the European Union, L series, 24 July 2026. eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=OJ:L_202601744
  4. Kirchenbauer, J., Geiping, J., Wen, Y., Katz, J., Miers, I., & Goldstein, T. (2023). A watermark for large language models. Proceedings of the 40th International Conference on Machine Learning (ICML 2023). arxiv.org/abs/2301.10226
  5. Dathathri, S., See, A., Ghaisas, S., Huang, P.-S., McAdam, R., Welbl, J., et al. (2024). Scalable watermarking for identifying large language model outputs. Nature, 634, 818–823. doi.org/10.1038/s41586-024-08025-4
  6. Fernandez, P., Couairon, G., Jégou, H., Douze, M., & Furon, T. (2023). The Stable Signature: Rooting Watermarks in Latent Diffusion Models. Proceedings of the IEEE/CVF International Conference on Computer Vision (ICCV 2023). arxiv.org/abs/2303.15435
  7. Sadasivan, V. S., Kumar, A., Balasubramanian, S., Wang, W., & Feizi, S. (2023). Can AI-generated text be reliably detected?. arXiv preprint arXiv:2303.11156 (published in Transactions on Machine Learning Research). arxiv.org/abs/2303.11156
  8. Zhao, X., Zhang, K., Su, Z., Vasan, S., Grishchenko, I., Kruegel, C., Vigna, G., Wang, Y.-X., & Li, L. (2024). Invisible Image Watermarks Are Provably Removable Using Generative AI. Advances in Neural Information Processing Systems (NeurIPS 2024). arxiv.org/abs/2306.01953
  9. Hacker, P., Engel, A., & Mauer, M. (2023). Regulating ChatGPT and other large generative AI models. Proceedings of the 2023 ACM Conference on Fairness, Accountability, and Transparency (FAccT '23), 1112–1123. doi:10.1145/3593013.3594067 arxiv.org/abs/2302.02337

Her kaynak yayıncı, arXiv veya resmî kayıt üzerinden doğrulanmıştır.

Nasıl atıf yapılır

LMXAI. (2026). EU AI Act Madde 50: şeffaflık kuralları, Uygulama Kuralları ve 2 Aralık son tarihi. LMXAI İçgörüler. https://lmxai.com/tr/insights/eu-ai-act-article-50-transparency.html